Nâng cao lòng tự tin cho trẻ càng sớm càng tốt

Chia sẻ bài viết này

Những ngày gần đây ở Việt Nam, chúng ta thấy xuất hiện những chương trình đánh giá sự tự tin và can thiệp để nâng cao lòng tự tin cho trẻ em. Vậy tự tin là gì? Tại sao nhiều người chú ý đến phẩm chất này? Làm cách nào để cải thiện nếu con trẻ thiếu tự tin? Giáo Dục và Thời Đại đã có cuộc trao đổi với TS Hoàng Minh Tố Nga – chuyên gia trong lĩnh vực tâm lý và gia đình trị liệu.

TS Hoàng Minh Tố Nga

TS Hoàng Minh Tố Nga

PV: Khái niệm tự tin nhìn ở góc độ khoa học là gì, thưa tiến sĩ?

TS Hoàng Minh Tố Nga: Tự tin là cái nhìn tổng quan tỉch cực về mình, là sự ý thức và trân trọng giá trị con người toàn diện của bản thân. Cái nhìn tổng quan tích cực này khác với sự tự đánh giá trên một khía cạnh cụ thể nào đó. Ví dụ: Một người tự đánh giá năng khiếu thể thao, ngoại hình, hay năng lực lãnh đạo của mình thấp vẫn có thể có cái nhìn tổng quan rất tích cực về giá trị con người toàn diện của minh. Ngược lại, một người đánh giá học lực hay năng khiếu âm nhạc của mình cao vẫn có thể thấy mình là một người kém cỏi, yếm thế nói chung.

Sự tự tin là một trong những điều kiện quan trọng ảnh hưởng lớn đến tiến trình phát triển con người trên nhiều phương diện. Nơi trẻ em, cái nhìn tích cực vể giá trị bản thân giúp trẻ phát triển khả năng học tập và trí tuệ. Trẻ càng tự tin, sức khỏe thể lý và tâm thần càng tốt. Thử đơn cử một ví dụ rất đơn giản trong lớp học. Trẻ tự tin ít sợ bị đánh giá là kém cỏi nên mạnh dạn đăt câu hỏi khi không hiểu bài và nhờ đó hiểu bài sâu hơn. Trẻ tự tin ít sợ hãi, ít lo lắng nên sống hoạt bát, vui tươi và khỏe mạnh. Trong nền văn hóa đề cao các mối tương quan xã hội, người tương tác tốt có nhiều cơ hội thành công hơn, và người tự tin thường tương tác xã hội tốt hơn. Do đó, nâng cao lòng tự tin cho trẻ là rất quan trọng.

* Di truyền và những yếu tố sinh học có phải là yếu tố quyết định sự tự tin của mỗi con người?

– Dù di truyển và những yếu tố sinh học cí vai trò nhất định trong mức độ tự tin nơi mỗi con người, ảnh hưởng của các yếu tố môi trường để lại những dấu ấn đáng chú ý hơn. Chẳng hạn các nghiên cứu khoa học xuyên văn hóa đã đồng nhất cho thấy quan hệ cha mẹ – con cái và những người quan trọng trong đời tác động rất lớn đến sự hình thành nhân cách và sự tự tin nơi trẻ. Những trải nghiệm của trẻ và phản ứng của cha mẹ cho bé những thông tin đầu tiên để phác họa hình ảnh về giá trị bản thân. Hai bé cùng được 8 điểm Toán có thể nhận được phản ứng hoàn toàn khác nhau từ cha mẹ. Sự khích lệ và công nhận cố gắng của trẻ, nếu được nghe thường xuyên và nhất quán, sẽ giúp trẻ tự tin và đưa trẻ đi lên. Phản ứng tiêu cực từ cha mẹ như phê phán nặng nề vì óc cầu toàn về những kỳ vọng không hợp lý, nếu thường xuyên lặp lại, sã làm trẻ tự ti mặc cảm.

* Tuy nhiên, nếu trẻ không được sinh ra và lớn lên trong môi trường thuận lợi để phát triển sự tự tin thì phải làm thế nào để nâng cao lòng tự tin cho trẻ?

• Các nhà tâm lý tùy theo những quan điểm khác nhau lại cũng nhìn khác nhau về cách tiếp cận vấn đề này. Các nhà trị liệu theo quan điểm trị liệu hành vi sẽ phân tích những hành vi thiếu tự tin của trẻ và phác thảo kế hoạch thay đổi những hành vi tiêu cực bằng cách dùng những hành vi tích cực để thay thế. Theo quan điểm của thuyết hành vi, cái gọi là “bi quan, yếm thế” là một khái niệm mơ hổ nếu không gỉải thích rõ bằng những hành vi cụ thể. Ví dụ, sự thiếu tự tin (một tính từ) ở trẻ sẽ được định nghĩa lại bằng những hành vi cụ thể (tránh tiếp xúc với bạn, trốn học khi bị bạn trêu ghẹo, toát mồ hôi mỗi khi lên bảng, chân tay run khi cô giáo hỏi bài, không dám tham gia khỉ các bạn rủ chơi một trò chơi mới…).

Vậy thì, quá trình can thiệp sẽ tập trung vào việc tập những hành vi biểu hiện sự tự tin.

Nếu theo quan điểm Nhận thức – Hành vi, thay đổi suy nghĩ của trẻ về bản thân sẽ giúp trẻ tự tin hơn thì theo quan điểm trị liệu hành vi, cứ tập trung vào những hành vi biểu hiện sự tự tin sẽ dần giúp trẻ trở nên tự tin hơn.

Theo nhà tâm lý học Erikson, tuổi 6-12 là tuổi trẻ trải qua những biến chuyển quan trọng trong tương tác xã hội vì bắt đầu giao tiếp nhiều với các bạn ở trường. Nếu tương tác tốt. trẻ dễ được chấp nhận, yêu quý, nhờ đó phát triển cái tôi xã hội tích cực, thấy mình có giá trị và tự tin. Vậy thì tập cho trẻ những hành vi tích cực trong tương tác xã hội rất quan trọng trong giai đoạn phát triển này. Những hành vi như dám yêu cầu khi cần được giúp, dám nói “không” khi muốn từ chối, mạnh dạn làm quen hay chấp nhận yêu cẩu kết bạn khi muốn có bạn, biết bộc lộ những cảm xúc tiêu cực một cách tích cực, biết bày tỏ niềm vui và những cử chỉ thân thiện một cách hồn nhiên…vv…là những hành vi biểu lộ sự tự tin cần được phát triển ở tuổi này. Ví dụ, một trong những cách bộc lộ sự thân thiện tự nhiên nhất là nụ cười. Một nụ cười tươi, hồn nhiên, nồng ấm giúp làm quen để có thêm bạn mới, tạo thiện cảm và nối kết tinh thần. Tập những hành vi gắn liền với sự tự tin như thế này là một trong những cách giúp xây dựng con người tự tin.

Cha mẹ nào cũng yêu con và muốn con mình phát triển tối đa. Sự tự tin lại là một trong những yếu tố trong yếu giúp phát triển con người toàn diện. Vì thế, nâng cao lòng tự tin cho trẻ luôn là điều hết sức cần thiết và là trách nhiệm cao quý của tất cả những ai được trao sứ mạng làm cha mẹ.

* Xin cảm ơn tiến sĩ ■

HOA CÁT (thực hiện)

GIÁO DỤC & THỜI ĐẠI THÁNG 9

Chia sẻ bài viết này

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.